Το 2026 είναι για τον ΟΗΕ το Διεθνές Έτος Βοσκοτόπων και Κτηνοτρόφων. Στα περισσότερα οικογενειακά κτήματα, η δουλειά των γυναικών είναι αυτή που κρατάει την κτηνοτροφία ζωντανή. Είναι, λοιπόν, μια καλή ευκαιρία να δούμε πώς βοηθούν οι γυναίκες στο να συνυπάρχουν οι άνθρωποι με τα άγρια ζώα. Στα ορεινά βοσκοτόπια της Ευρώπης, οι γυναίκες παίζουν βασικό ρόλο στο πώς τα κοπάδια και τα άγρια ζώα μοιράζονται την ίδια γη. Παρόλα αυτά, η προσφορά τους σπάνια φαίνεται στις έρευνες ή στις αποφάσεις των υπευθύνων. Το ερευνητικό πρόγραμμα CoCo μελετά πλέον πιο προσεκτικά τον ρόλο τους.
Οι ερευνητές του CoCo μίλησαν με 31 γυναίκες που δουλεύουν με τα ζώα σε δύο περιοχές με πολύ διαφορετικές συνθήκες: 20 γυναίκες σε 15 κτήματα στο Εθνικό Πάρκο Αμπρούτσο, Λάτσιο και Μόλιζε (PNALM) στην Ιταλία, και 11 γυναίκες κτηνοτρόφους και βοσκούς στην περιοχή Κουζεράν στα Γαλλικά Πυρηναία. Στο ιταλικό πάρκο, οι λύκοι και οι αρκούδες ζουν εκεί εδώ και γενιές, και η συνύπαρξη κρατάει χρόνια χάρη στις τοπικές συνήθειες, τις συμφωνίες και την προσαρμογή των κατοίκων. Στο Κουζεράν της Γαλλίας, οι αρκούδες μεταφέρθηκαν ξανά εκεί από το 1996 και μετά, κι έτσι η συνύπαρξη δημιουργεί περισσότερες εντάσεις και διαφωνίες. Οι συνεντεύξεις και η παρατήρηση της καθημερινότητάς τους έγιναν μεταξύ Νοεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026.
Ο τρόπος που βλέπουν οι γυναίκες τη συνύπαρξη δείχνει και την ιστορία που έχει κάθε τόπος με τα άγρια ζώα. Και στις δύο περιοχές, οι γυναίκες κρατούν ζωντανή την παράδοση αλλά την πας και μπροστά: στην Ιταλία φτιάχνουν τυριά, ασχολούνται με τον τουρισμό και εκπαιδεύουν σκύλους φύλαξης κοπαδιών, ενώ στη Γαλλία επιστρέφουν στη μετακίνηση των κοπαδιών στα βουνά το καλοκαίρι.
Εργασία που συχνά περνάει απαρατήρητη
Πολλά από τα προβλήματα και τα έξοδα της ζωής δίπλα στα άγρια ζώα τα επιβαρύνεται όλο το κτήμα, αλλά ορισμένα πέφτουν κυρίως στις γυναίκες. Μεγάλο μέρος από τις καθημερινές δουλειές — όπως η ανατροφή των σκύλων φύλαξης στην Ιταλία, η βοσκή των ζώων στα ορεινά βοσκοτόπια το καλοκαίρι στη Γαλλία, αλλά και το τρέξιμο των χαρτιών για τις αποζημιώσεις και τους υγειονομικούς κανόνες — γίνεται από γυναίκες. Επίσης, οι γυναίκες ξέρουν πολύ καλά τις επιπτώσεις που έχουν τα άγρια ζώα στην παραγωγή, για παράδειγμα στην ποιότητα του γάλακτος και του τυριού.
«Οι γυναίκες κάνουν το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής δουλειάς που κρατά τη συνύπαρξη εφικτή, από την προστασία των κοπαδιών μέχρι την τακτοποίηση των χαρτιών», λέει η Agnese Marino, ερευνήτρια του CoCo και συντονίστρια της μελέτης. «Αν οι έρευνες και οι πολιτικοί δεν κοιτάξουν ποιος κάνει πραγματικά αυτή τη δουλειά, χάνουν τη μισή αλήθεια».
Δύναμη, γνωριμίες και λόγος στις αποφάσεις
Και στις δύο περιοχές, οι γυναίκες αναλαμβάνουν κυρίως να ανοίξουν το κτήμα σε νέες δραστηριότητες, την παραγωγή τυριού, τις γραφειοκρατικές δουλειές και τη φροντίδα των ζώων. Οι άνδρες αναλαμβάνουν συχνότερα τις βαριές σωματικές εργασίες και τη βοσκή των κοπαδιών στην Ιταλία. Αυτός ο μοιρασμός των ρόλων συχνά δικαιολογείται λόγω σωματικής δύναμης, αλλά πλέον αμφισβητείται — όπως φαίνεται από το ότι οι γυναίκες στη Γαλλία βγαίνουν πια οι ίδιες ως βοσκοί στα βουνά. Ωστόσο, η αναγνώριση που παίρνουν οι γυναίκες, το δικαίωμά τους να παίρνουν αποφάσεις και το να έχουν το κτήμα στο όνομά τους βρίσκονται ακόμη πολύ πίσω σε σχέση με αυτά που προσφέρουν. Μάλιστα, αρκετές γυναίκες ανέφεραν ότι στις δημόσιες συζητήσεις για τα άγρια ζώα σπάνια υπάρχει χώρος για πιο λογικές και πρακτικές απόψεις.
Στην Ιταλία, τα δίκτυα με συγγενείς και γείτονες βοηθούν τις γυναίκες στη βοσκή των ζώων. Αντίθετα, οι γυναίκες που ήρθαν πρόσφατα στην περιοχή βασίζονται περισσότερο σε επαφές με ειδικούς και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Αυτές οι ευρύτερες γνωριμίες τις βοηθούν να μάθουν νέες ιδέες για να προστατεύουν τα ζώα τους, αλλά μερικές φορές τις κάνουν να νιώθουν απομονωμένες από την ίδια την τοπική κοινωνία τους.
Να αλλάξει ο τρόπος που οι έρευνες υπολογίζουν τις γυναίκες
Οι έρευνες για τη συνύπαρξη με την άγρια φύση μέχρι τώρα προσπερνούσαν τις γυναίκες. Όταν οι ερευνητές ψάχνουν στοιχεία μόνο από τα επίσημα μητρώα ή τους επίσημους «αρχηγούς» των νοικοκυριών, αφήνουν απέξω τις γυναίκες, τους εποχικούς βοσκούς και τα μέλη της οικογένειας που δεν έχουν τίτλους ιδιοκτησίας στο όνομά τους. Η μελέτη αυτή ζητάει από μελλοντικές έρευνες να ψάχνουν πέρα από τους επίσημους ιδιοκτήτες, να καταγράφουν ξεχωριστά την εργασία ανδρών και γυναικών, και να χρησιμοποιούν πιο προσωπικές συνεντεύξεις για να φανεί η δουλειά που χάνεται στις απλές, τυπικές δημοσκοπήσεις.
Τα πλήρη αποτελέσματα της έρευνας αποτελούν μέρος της δουλειάς του CoCo για την ισότητα των φύλων και θα χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία ενός «Οδικού Χάρτη Συνύπαρξης». Μπορείτε να μαθαίνετε νέα για το πρόγραμμα στο https://cocoproject.eu/.
Λίγα λόγια για το Πρόγραμμα CoCo
Το CoCo είναι ένα ερευνητικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Horizon Europe) και σκοπό έχει να βρει βιώσιμες λύσεις για να ζουν αρμονικά οι άνθρωποι και τα άγρια ζώα στις κτηνοτροφικές περιοχές της Ευρώπης. Συνεργάζεται με διάφορους φορείς για να δημιουργήσει γνώσεις και εργαλεία που θα βοηθήσουν τόσο τις τοπικές κοινωνίες να προκόψουν όσο και τα άγρια ζώα να επιβιώσουν.
Photo Credits: Ahmet Hakan Solak – Unsplash
