Κάθε άνοιξη, όταν τα κοπάδια εγκαταλείπουν τους χειμερινούς στάβλους και κατευθύνονται στα ορεινά θερινά βοσκοτόπια της Ευρώπης, κτηνοτρόφοι όπως η Κάρι, στην περιοχή Skjåk της Νορβηγίας, ξεκινούν μια περίοδο γεμάτη αβεβαιότητα. Τα μεγάλα σαρκοφάγα –οι λύκοι, οι αρκούδες– επιστρέφουν σταδιακά σε τοπία από τα οποία είχαν εξαφανιστεί εδώ και πολλές γενιές. Για τις κοινότητες που εξαρτώνται από τα ίδια τοπία, η επιστροφή τους γεννά δύσκολα ερωτήματα σχετικά με το πώς άνθρωποι, εκτρεφόμενα ζώα και άγρια αρπακτικά μπορούν να συνυπάρξουν στον ίδιο χώρο.

 

«Είναι μια διαρκής ανησυχία που σε συνοδεύει κάθε στιγμή», λέει η Κάρι, κτηνοτρόφος στην ενδοχώρα της Νορβηγίας. «Φοβάσαι συνεχώς ότι κάτι θα συμβεί». Η εμπειρία της δεν αποτελεί εξαίρεση. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η ανάκαμψη των πληθυσμών των μεγάλων σαρκοφάγων φέρνει στην επιφάνεια μια σύγκρουση που σπάνια αφορά μόνο τις απώλειες ζώων. Αγγίζει τον τρόπο ζωής, την ταυτότητα των ανθρώπων και βαθύτερες αντιλήψεις για το πώς θα πρέπει να είναι το ευρωπαϊκό τοπίο και σε ποιον ανήκει.

 

Μια σύγκρουση που ξεπερνά τις απώλειες στην κτηνοτροφία

 

Οι οικονομικές ζημιές είναι πραγματικές και μπορούν να μετρηθούν. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η εστίαση αποκλειστικά στις αποζημιώσεις χάνει την ουσία του προβλήματος. Οι συνέπειες για τους κτηνοτρόφους εκτείνονται πολύ πέρα από την οικονομική απώλεια.

 

«Δεν επηρεάζεται μόνο ο τραπεζικός σου λογαριασμός· επηρεάζεται και το κίνητρό σου να σηκωθείς το πρωί, να εργαστείς και να συνεχίσεις τον τρόπο ζωής σου», εξηγεί ο John Linnell, συντονιστής του έργου CoCo και ερευνητής με έδρα τη Νορβηγία.

 

«Δεν αφορά μόνο εσένα και το κοπάδι σου. Αφορά το αγρόκτημα, την οικογένειά σου και ολόκληρη την τοπική κοινότητα», συμπληρώνει η Κάρι.

 

Όπως επισημαίνει ο John Linnell, αυτές οι συγκρούσεις «αγγίζουν θεμελιώδεις αξίες – εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς θα πρέπει να είναι το ευρωπαϊκό τοπίο και πώς θα πρέπει να χρησιμοποιείται». Δεν πρόκειται για διαφωνίες που μπορούν να επιλυθούν με ένα μόνο μέτρο πολιτικής ή με μια οικονομική αποζημίωση.

 

Δώδεκα χώρες, χίλιες φωνές

 

Σε απάντηση αυτής της πρόκλησης, ερευνητές από 12 ευρωπαϊκές χώρες υλοποιούν μία από τις πιο φιλόδοξες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στην Ευρώπη σχετικά με τη σύγκρουση ανθρώπου και άγριας ζωής.

 

Επιστήμονες και φοιτητές ταξιδεύουν από αγρόκτημα σε αγρόκτημα –διασχίζοντας βουνά, εκτατικές βοσκές και απομακρυσμένες κοιλάδες– πραγματοποιώντας εκτενείς, σε βάθος συνεντεύξεις με περισσότερους από χίλιους κτηνοτρόφους, κυνηγούς και ιδιοκτήτες γης.

 

Το έργο, που συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο Inland Norway στην πανεπιστημιούπολη Evenstad, έχει σχεδιαστεί ώστε να αναδείξει τις προσωπικές εμπειρίες των ανθρώπων και όχι απλώς συγκεντρωτικά στατιστικά στοιχεία.

 

«Θέλουμε να εστιάσουμε στο πώς βιώνουν την κατάσταση πραγματικοί κτηνοτρόφοι που ζουν και εργάζονται σε συγκεκριμένους τόπους», εξηγεί ο επικεφαλής του έργου, John Linnell. «Θέλουμε να καταγράψουμε τις προσωπικές εμπειρίες τους – όχι μόνο μιας ή δύο περιπτώσεων, αλλά χιλίων ανθρώπων από όλη την Ευρώπη.»

 

Κάθε συμμετέχων αντιμετωπίζεται ως μοναδικό πρόσωπο και όχι ως ένας ακόμη αριθμός σε μια βάση δεδομένων. «Δεν πρέπει να είναι απλώς ένας αριθμός. Πρέπει να έχει όνομα», τονίζει ο John.

 

Τι φιλοδοξεί να αλλάξει η έρευνα

 

Οι συνεντεύξεις έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Σε 12 χώρες, περισσότεροι από χίλιοι κτηνοτρόφοι, κυνηγοί και ιδιοκτήτες γης μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους και οι ερευνητές βρίσκονται σήμερα στη φάση της ανάλυσης των δεδομένων.

 

Στόχος είναι να μετατραπούν αυτές οι εμπειρίες σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής και πρακτικά εργαλεία: έναν οδικό χάρτη που θα βοηθήσει τα μεγάλα σαρκοφάγα, τα εκτρεφόμενα ζώα και τους ανθρώπους να μοιράζονται το ίδιο τοπίο με λιγότερες συγκρούσεις.

 

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να επιτευχθεί.

 

«Δεν θα υπάρξει ποτέ πλήρης συμφωνία στις θεμελιώδεις αξίες», παραδέχεται ο επικεφαλής του έργου. «Μπορεί όμως να υπάρξει συμφωνία στην ανάγκη αναζήτησης συμβιβασμών και στην αποδοχή ότι οι διαφορές θα υπάρχουν πάντα και ότι, με κάποιον τρόπο, θα πρέπει να μοιραζόμαστε τον ίδιο χώρο.»

 

Η επιστροφή των μεγάλων σαρκοφάγων στα ευρωπαϊκά τοπία αποτελεί, όπως την περιγράφει ο John Linnell, «μια ιδιαίτερα δραματική αλλαγή» – την ανατροπή αιώνων συστηματικής εξόντωσης αυτών των ειδών.

 

Για να επιτευχθεί μια επιτυχημένη συνύπαρξη, απαιτείται πάνω απ’ όλα να ακουστούν προσεκτικά οι άνθρωποι που ζουν καθημερινά με τις συνέπειες αυτής της αλλαγής. Για τους κτηνοτρόφους του Skjåk και για χιλιάδες ακόμη σε ολόκληρη την Ευρώπη, αυτή η ανάγκη είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.

 

Παρακολουθήστε την πορεία του έργου και ενημερωθείτε για τα νέα ευρήματα στην ιστοσελίδα του έργου: https://cocoproject.eu/

 

Δείτε το ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε στο Skjåk της Νορβηγίας: https://www.youtube.com/watch?v=QPwcHJl0yaY