Τι πρέπει να γνωρίζεις
Τα αρχικά ΜΚΟ σημαίνουν «Μη Κυβερνητικός Οργανισμός» ενώ πολλοί τους αποδίδουν και το νόημα «Μη Κερδοσκοπικός Οργανισμός». Μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί ορίζονται εκείνοι που δημιουργήθηκαν από φυσικά ή νομικά πρόσωπα που λειτουργούν ανεξάρτητα από κάθε κυβέρνηση. Μη Κερδοσκοπικός Οργανισμός ονομάζεται ένα νομικό πρόσωπο, όταν σκοπός της λειτουργίας του δεν είναι η επίτευξη κέρδους, αλλά κάποιος κοινωφελής σκοπός. Η ειδοποιός διαφορά από τα κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα είναι ότι το τυχόν πλεόνασμα (Έσοδα μείον Έξοδα) δεν διανέμεται στα μέλη του νομικού προσώπου, στους εταίρους δηλαδή, με μορφή κέρδους∙ αλλά αντίθετα, το όποιο πλεόνασμα παραμένει στην οργάνωση για να εξυπηρετήσει τους κοινωφελείς σκοπούς της.
Κατά τα άλλα οι ΜΚΟ δραστηριοποιούνται οικονομικά ώστε να έχουν τα μέσα για την επίτευξη του κοινωφελούς τους σκοπού (για παράδειγμα η ΚΑΛΛΙΣΤΩ εμπορεύεται διάφορα αναμνηστικά είδη όπως μπλουζάκια, κασετίνες, σακίδια, τσάντες κ.λπ.). Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ είναι και Μη Κυβερνητική και Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, και πιο συγκεκριμένα η ΚΑΛΛΙΣΤΩ είναι μία Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑΜΚΕ), που έχει συνεργατικό χαρακτήρα και στην οποία τα μέλη της συμμετέχουν εθελοντικά, με δημοκρατικές διαδικασίες και ισοτιμία (ένα μέλος – μία ψήφος). Μπορείτε να δείτε το καταστατικό της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ εδώ.
Ένα μέρος των στελεχών και των εργαζομένων της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ βρίσκονται στα γραφεία της Θεσσαλονίκης, με σκοπό να υποστηρίζουν, κυρίως διοικητικά τους σκοπούς της οργάνωσης (οικονομική διαχείριση, διαχείριση προγραμμάτων, επικοινωνία, εύρεση πόρων, περιβαλλοντική εκπαίδευση και συντονισμός εθελοντών). Με γνώμονα τους βασικούς άξονες δραστηριοποίησης της οργάνωσης και τα τρέχοντα ανά περίοδο έργα, οι περισσότεροι συνεργάτες της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ βρίσκονται εκτός Θεσσαλονίκης, στις περιοχές παρέμβασης.
Φυσικά, καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια ώστε οι τοπικές δράσεις της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ να τεκμηριώνονται επιστημονικά και να υποστηρίζονται κεντρικά, με άρτιο και αποτελεσματικό τρόπο.
Το πεδίο δράσης των δύο οργανώσεων είναι παραπλήσιο. Παρόλα αυτά είναι δύο διαφορετικές οργανώσεις, ανεξάρτητες μεταξύ τους, με διαφορετικούς επιμέρους στόχους, προτεραιότητες, υποδομές και δυνατότητες.
Συνεπώς, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες κάθε οργάνωση σχεδιάζει και υλοποιεί (ή συμμετέχει σε) έργα που επιλέγει η ίδια και άλλες περιπτώσεις στις οποίες θεωρείται απαραίτητη η συνεργασία μεταξύ τους για την επίτευξη κοινών στόχων.
Παράλληλα, και οι δύο οργανώσεις συμμετέχουν στο Παρατηρητήριο για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, καθώς και στο άτυπο δίκτυο των περιβαλλοντικών οργανώσεων εθνικής εμβέλειας, το οποίο λειτουργεί με σκοπό την ενδυνάμωση των θέσεων των οργανώσεων σε σχέση με κρίσιμα περιβαλλοντικά ζητήματα.
Ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας της οργάνωσης δεν είναι ασύμβατος με την απασχόληση εργαζομένων. Αντίθετα, για να καταφέρει η ΚΑΛΛΙΣΤΩ να ανταποκριθεί με επάρκεια και συνέπεια στις ανάγκες υλοποίησης των έργων που αναλαμβάνει, αλλά και για να έχει μία σταθερή και συνεχή παρουσία, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση μεγάλων, οικουμενικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών προβλημάτων της εποχής μας, είναι αναγκαία η επαγγελματική απασχόληση εργαζομένων. Όσα στελέχη της οργάνωσης καλύπτουν επαγγελματικού χαρακτήρα και απαιτήσεων ανάγκες, βιοπορίζονται από την υλοποίηση των έργων που αναλαμβάνει η οργάνωση, κάποια με μερική και άλλα με αποκλειστική απασχόληση.
Οι εθελοντές της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ είναι βέβαια ένα αναπόσπαστο κομμάτι της οργάνωσης. Χωρίς τη διάθεση για προσφορά αυτών των ανθρώπων, πολλοί από τους στόχους της οργάνωσης δε θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί. Μοναδικό κριτήριο για την προσφορά εθελοντικής εργασίας στην ΚΑΛΛΙΣΤΩ, είναι η διάθεση και ο χρόνος του κάθε ενδιαφερόμενου.
Για να χρηματοδοτήσει τις δράσεις της, η ΚΑΛΛΙΣΤΩ προσπαθεί να εξασφαλίσει έσοδα τόσο από ιδιωτικούς όσο και από δημόσιους πόρους.
Ωστόσο, δεν πιστεύουμε ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα»! Εφαρμόζουμε συγκεκριμένες αρχές ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή διαχείριση κοινών αγαθών και η επίτευξη στόχων κοινωνικού ή περιβαλλοντικού χαρακτήρα. Δεσμευόμαστε στην εφαρμογή κανόνων δεοντολογίας και κριτήρια επιλογής χορηγών, στα οποία καταλήξαμε μετά από εκτενή δημόσια διαβούλευση και που έχουμε δημοσιεύσει στο website μας, εδώ.
Καθώς οι επικρατούσες οικονομικές συνθήκες στη χώρα μας (και όχι μόνο) δεν μας δίνουν τη δυνατότητα συλλογής επαρκών πόρων αποκλειστικά από περιβαλλοντικά συνειδητοποιημένους πολίτες, τα έσοδα της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ διεκδικούνται και προέρχονται κυρίως από δημόσιους φορείς, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους ευρωπαϊκούς, αλλά και εθνικούς.
Συγκεκριμένα:
-83% των εσόδων της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ προέρχονται από δημόσιους φορείς, μέσω της υλοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων (π.χ. LIFE, INTERREG, HORIZON, κ.ά.) ή εθνικών προγραμμάτων που υλοποιούν το Πράσινο Ταμείο, ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), κ.ά. φορείς.
-9% των εσόδων προέρχεται από χορηγίες ιδιωτικών φορέων, κυρίως Κοινωφελών Ιδρυμάτων, αλλά και εμπορικών επιχειρήσεων που ενστερνίζονται τις αρχές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και επίτευξης περιβαλλοντικών στόχων.
-6% των εσόδων μας προέρχεται από την πώληση αναμνηστικών, τις ετήσιες συνεισφορές των εταίρων και τακτικές συνδρομές μελών και φίλων της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ.
-2% των εσόδων προέρχεται από δωρεές και έκτακτες συνεισφορές πολιτών.
Αν θέλουμε να μιλήσουμε με ένα σύντομο και ευνόητο τρόπο θα λέγαμε το εξής: «Για κάθε 1 ευρώ από αυτά που ξοδεύει η ΚΑΛΛΙΣΤΩ, τα 83 λεπτά πηγαίνουν στις δράσεις των προγραμμάτων προστασίας της άγριας ζωής».
Πιο συγκεκριμένα:
-82,85% των εξόδων της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ κατευθύνονται στα προγράμματα που υλοποιούνται για την προστασία και την διαχείριση της άγριας ζωής.
-14.93% των εξόδων μας καλύπτουν διοικητικές ανάγκες.
-2,22% των πόρων μας κατευθύνονται σε δραστηριότητες εξεύρεσης πόρων.
Σε όλα τα έργα που έχει υλοποιήσει κατά το παρελθόν ή υλοποιεί τώρα η ΚΑΛΛΙΣΤΩ, που συγχρηματοδοτούνται από δημόσιους, εθνικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους, είναι υποχρεωτικός ο έλεγχος από εντεταλμένες δημόσιες υπηρεσίες. Σε κάποιες περιπτώσεις ζητείται επιπλέον έλεγχος από ορκωτούς ελεγκτές. Οι δαπάνες για την υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων έργων αντιπροσωπεύουν και το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ (83% κατά μέσο όρο, τα τελευταία χρόνια).
Αντιστοίχως, τα έργα που υλοποιούνται με χορηγίες από εμπορικές Επιχειρήσεις ή Κοινωφελή Ιδρύματα, αξιολογούνται αυστηρά, από δικής τους πλευράς, με δικές τους διαδικασίες και ελέγχους.
Επιπλέον, από το 2015, η ΚΑΛΛΙΣΤΩ πήρε την απόφαση να καθιερώσει ετήσιο έλεγχο ορκωτών λογιστών, για όλες τις οικονομικές της δραστηριότητες, ανεξάρτητα από την πηγή προέλευσής τους. Η απόφαση αυτή ήταν δύσκολη γιατί το κόστος αυτού του ελέγχου είναι μεγάλο, ωστόσο αποφασίσαμε ότι είναι κάτι που αξίζει να επωμιστούμε, καθώς αποφασίσαμε να εφαρμόζουμε στην πράξη την Χάρτα Αυτοδέσμευσης – Κοινωνικής Ευθύνης και Λογοδοσίας των Διεθνών ΜΚΟ, που, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν εφαρμογή των αρχών διαφάνειας και λογοδοσίας. Οι έλεγχοι των ορκωτών λογιστών, καθώς και στοιχεία για τις προηγούμενες οικονομικές περιόδους δημοσιεύονται στο site μας εδώ.
Για να προστατέψει την ανεξαρτησία και την ελευθερία γνώμης και δράσης της, που αναπόφευκτα γίνεται «ενοχλητική» μερικές φορές, η ΚΑΛΛΙΣΤΩ δεν έχει ποτέ διεκδικήσει και δεν έχει λάβει τακτική κρατική χρηματοδότηση.
Ωστόσο, δεν αρνείται, αλλά αντίθετα διεκδικεί δημόσιους πόρους, εθνικούς ή ευρωπαϊκούς, που, αυτονόητα, πρέπει να διατίθενται για την επίτευξη κοινωφελών σκοπών, ανθρωπιστικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών. Τα χρήματα που έχει πάρει η ΚΑΛΛΙΣΤΩ (και που συνεχίζει να διεκδικεί), είναι χρήματα που προέρχονται από προγράμματα που προκηρύσσουν εθνικές ή ευρωπαϊκές δημόσιες υπηρεσίες, για να εφαρμόσουν τις πολιτικές που αποφασίζονται στα αρμόδια θεσμικά όργανα. Για την ανάθεση της υλοποίησης των προγραμμάτων αυτών ακολουθούνται ιδιαίτερα απαιτητικές διαγωνιστικές διαδικασίες, στις οποίες μετέχει ελεύθερα κάθε ενδιαφερόμενος. Η αξιολόγηση των προτάσεων που κατατίθενται γίνεται βάσει κανόνων και κριτηρίων που είναι εκ των προτέρων γνωστά και κρίνονται από ανεξάρτητους, εξωτερικούς αξιολογητές ή αδιάβλητες διαδικασίες.
Τέτοια προγράμματα είναι αυτά που προκηρύσσουν ευρωπαϊκές αρχές ή άλλα που προκηρύσσουν εθνικοί θεσμοί, όπως το Πράσινο Ταμείο, ο ΟΦΥΠΕΚΑ και άλλοι εποπτευόμενοι οργανισμοί. Για να μπορέσει η ΚΑΛΛΙΣΤΩ να πάρει χρηματοδότηση από ένα οποιοδήποτε ευρωπαϊκό ή εθνικό πρόγραμμα πρέπει να καταθέσει πρόταση προς την αρμόδια Αναθέτουσα Αρχή. Αν η πρόταση που καταθέσει κριθεί καλύτερη από προτάσεις που καταθέτουν άλλοι φορείς, τότε γίνεται δικαιούχος της χρηματοδότησης. Αλλά η διαδικασία δεν τελειώνει εκεί: Κατά την διάρκεια υλοποίησης του προγράμματος η ΚΑΛΛΙΣΤΩ (και ενδεχόμενοι συνεργάτες της) υπόκεινται σε ελέγχους από την αρμόδια Αρχή, τόσο ως προς την οικονομική διαχείριση (είτε με ελέγχους ορκωτών λογιστών, είτε με άλλες διαδικασίες), όσο και ως προς την υλοποίηση του φυσικού αντικειμένου. Αν διαπιστωθεί η οποιαδήποτε ασυμφωνία τότε η αρμόδια Αρχή μπορεί να ζητήσει διευκρινίσεις ή διορθωτικές κινήσεις, και αν αυτές δεν κριθούν ικανοποιητικές, τότε όχι μόνο σταματάει η περαιτέρω χρηματοδότηση, αλλά η αρμόδια Αρχή ζητάει να επιστραφούν και όσα χρήματα έχουν δαπανηθεί μέχρι εκείνη την στιγμή.
Όλα τα ευρωπαϊκά ή εθνικά έργα που έχουν ολοκληρωθεί με την συμμετοχή της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ, έχουν αποδεδειγμένα τηρήσει όλες τις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει κατά την κατάθεση της αρχικής πρότασης προς τις αρμόδιες Αναθέτουσες Αρχές . Το προσωπικό της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ έχει αποκτήσει εξειδικευμένες γνώσεις, μεγάλη εμπειρία και σημαντικές διαχειριστικές ικανότητες, που έχουν αναγνωριστεί τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το ότι τιμήθηκε την άνοιξη του 2018 με δύο διεθνή βραβεία: Το Βραβείο “NATURA 2000” και το “Best of the Best LIFE projects” που αποδίδονται σε συμμετέχοντες σε προγράμματα LIFE.
Το 1992, έπειτα από την υιοθέτηση των δύο σημαντικών Κοινοτικών Οδηγιών 79/209/EEC – Οδηγία για τα Πουλιά και 92/43/EEC – Οδηγία Οικοτόπων), ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο δημιουργήθηκε, με το όνομα LIFE (Κανονισμός EEC 1973). Ο σκοπός του ήταν να συμβάλει στην εφαρμογή και ανάπτυξη στην Ευρώπη των Κοινοτικών πολιτικών στους τομείς του περιβάλλοντος και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Πρόκειται για το μοναδικό χρηματοδοτικό μέσο που είναι αποκλειστικά αφιερωμένο στην διατήρηση του περιβάλλοντος.
Για όλα τα ευρωπαϊκά έργα, είναι υποχρεωτικοί οι έλεγχοι για την οικονομική διαχείρισή τους, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια και η χρηστή διαχείριση των χρημάτων που έρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για σκοπούς προστασίας του περιβάλλοντος. Στο πρόγραμμα LIFE μεγάλη σημασία έχει και η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων και του αντίκτυπου που έχει η υλοποίησή τους, με τη χρήση ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών.
Η γενικευμένη αμφισβήτηση των ΜΚΟ στην Ελλάδα προήλθε από μία εκτεταμένη κακοδιαχείριση δημόσιου χρήματος από διάφορες ΜΚΟ «βιτρίνα» οι οποίες δεν είχαν να επιδείξουν κανένα συγκεκριμένο έργο, ενώ ο έλεγχος σχετικά με τα αποτελέσματα των δράσεων τους, ήταν ανεπαρκής αν όχι ανύπαρκτος. Αυτή η εικόνα μίας μερίδας των ΜΚΟ στην Ελλάδα, κατέστησε όλες τις ΜΚΟ υπόλογες στα μάτια των πολιτών και τελικά οδήγησε στη γενικευμένη απαξίωσή τους από ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας, αμαυρώνοντας το όνομά τους.
Απάντηση σε σχέση με την παραπάνω εικόνα των κρατικοδίαιτων ΜΚΟ αποτελούν ο έλεγχος, η διαφάνεια και η λογοδοσία με σκοπό την εξυγίανση του χώρου των ΜΚΟ. Σε αυτήν την κατεύθυνση κινείται και η ΚΑΛΛΙΣΤΩ, δημοσιοποιώντας τους οικονομικούς απολογισμούς κάθε έτους, και θέτοντας τη διαφάνεια στην κορυφή της διαχειριστικής της πολιτικής. Επιπλέον από το 2015 η ΚΑΛΛΙΣΤΩ έχει ξεκινήσει την διενέργεια ελέγχου από ορκωτούς λογιστές όλων των οικονομικών της δραστηριοτήτων, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους, και την δημοσιοποιεί κάθε χρόνο στο site της εδώ.
Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ προτείνει τη θέσπιση συγκεκριμένων κριτηρίων στην κρατική χρηματοδότηση των ΜΚΟ, ενώ παράλληλα ζητάει τη δημιουργία ενός έγκυρου Εθνικού Μητρώου ΜΚΟ, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που θα στηρίζονται σε μηχανισμούς διαφάνειας και ποιότητας, αποκαθιστώντας την αλήθεια για εκείνες τις ΜΚΟ που πραγματικά εργάζονται με σκοπό το δημόσιο συλλογικό συμφέρον, υποκαθιστώντας πολλές φορές την αδυναμία ή και αδιαφορία του κράτους σε ζητήματα που αφορούν την ίδια την ποιότητα της ζωής.