Το Παρατηρητήριο για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα δημιουργήθηκε για να ενισχύσει την τεκμηριωμένη παρακολούθηση πολιτικών και τη δημόσια υπεράσπιση της άγριας ζωής στην Ελλάδα, με έμφαση στη συνύπαρξη ανθρώπου και μεγάλων σαρκοφάγων (αρκούδα, λύκος, τσακάλι).

Συντονίζεται από την Καλλιστώ, στο πλαίσιο του έργου Large Carnivores Project της Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή, με χρηματοδότηση του WWF Ελλάς, και συγκεντρώνει επτά περιβαλλοντικές οργανώσεις με εξειδικευμένη εμπειρία στο πεδίο: WWF Ελλάς, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταιρία Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, Εταιρία Προστασίας Πρεσπών και ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ.

Μέσα από θεματικές συναντήσεις, έρευνα πεδίου, επεξεργασία θέσεων πολιτικής και δράσεις ενημέρωσης, το Παρατηρητήριο λειτουργεί ως χώρος συντονισμού και συλλογικής παρέμβασης των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Επιδιώκει την προώθηση πολιτικών βασισμένων σε δεδομένα, την έγκαιρη τοποθέτηση σε κρίσιμες εξελίξεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και την ενίσχυση της κοινωνικής αποδοχής της συνύπαρξης. Παράλληλα, συμβάλλει στον θεσμικό διάλογο για τα μεγάλα σαρκοφάγα, τροφοδοτώντας την Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα με τεκμηριωμένες θέσεις και προτάσεις, με στόχο τη διαμόρφωση εφαρμόσιμων και κοινωνικά αποδεκτών πολιτικών διαχείρισης.

Η Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα αποτελεί έναν θεσμικό χώρο διαλόγου και συνεργασίας για τη συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας ζωής στην Ελλάδα, με έμφαση στον λύκο και την καφέ αρκούδα. Φέρνει γύρω από το ίδιο τραπέζι κρατικές υπηρεσίες, επιστημονικούς φορείς, εκπροσώπους του αγροτικού και κτηνοτροφικού κόσμου, κυνηγετικές οργανώσεις, καθώς και περιβαλλοντικές οργανώσεις, με στόχο τη συνδιαμόρφωση εφαρμόσιμων και κοινωνικά αποδεκτών πολιτικών.

Στην Πλατφόρμα συμμετέχουν εκπρόσωποι του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Δασική Υπηρεσία), του ΟΦΥΠΕΚΑ, του Πράσινου Ταμείου, του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.), του ΕΛΓΑ, την Διαχειριστική Αρχή ΣΣ ΚΑΠ, κυνηγετικών, κτηνοτροφικών και φιλιζωικών οργανώσεων, καθώς και το Παρατηρητήριο για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, το οποίο εκπροσωπεί συλλογικά τις περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Η Πλατφόρμα λειτουργεί ως πεδίο ανταλλαγής εμπειριών από το πεδίο, επεξεργασίας προτάσεων πολιτικής και διασύνδεσης της επιστημονικής γνώσης με τις πραγματικές ανάγκες της υπαίθρου. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται ζητήματα όπως η διαχείριση περιστατικών προσέγγισης άγριας ζωής, η πρόληψη συγκρούσεων, τα συστήματα αποζημιώσεων και η αξιοποίηση εργαλείων πολιτικής, όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική.

Η Εθνική Πλατφόρμα υποστηρίζεται επιστημονικά και οργανωτικά από την Καλλιστώ και λειτουργεί συμπληρωματικά με το Παρατηρητήριο για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, το οποίο τροφοδοτεί τον θεσμικό διάλογο με τεκμηριωμένες θέσεις και δεδομένα. Παράλληλα, εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, ενισχύοντας τη διασύνδεση της ελληνικής εμπειρίας με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις.

Στόχος της Πλατφόρμας είναι να γεφυρώσει διαφορετικές οπτικές, να ενισχύσει τη θεσμική συνεργασία και να συμβάλει στη διαμόρφωση πολιτικών που προστατεύουν τη βιοποικιλότητα, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις ανάγκες και τις ανησυχίες των ανθρώπων της υπαίθρου.

Μάθετε περισσότερα για την Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα εδώ, βρείτε σχετικά έγγραφα σε σχέση με την πλατφόρμα εδώ.

Η Πλατφόρμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνύπαρξη μεταξύ των ανθρώπων και των μεγάλων σαρκοφάγων φέρνει σε επαφή ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών με στόχο την αποτελεσματική αντιμετώπιση των συγκρούσεων που σχετίζονται με τη διατήρηση και τη διαχείριση των μεγάλων σαρκοφάγων.

Όπως σημειώνουν τα καταστατικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας, η οποία συγκροτήθηκε το 2014, η διατήρηση και η διαχείριση των μεγάλων σαρκοφάγων μπορεί να προκαλέσει αντιπαραθέσεις μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό να υποστηρίζεται ο διάλογος μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Η Πλατφόρμα εκπροσωπεί διαφορετικές ομάδες συμφερόντων σε επίπεδο Ε.Ε., οι οποίες έχουν συμφωνήσει σε μια κοινή αποστολή: Να προωθήσει τρόπους και μέσα για την ελαχιστοποίηση και, όπου είναι δυνατόν, την εξεύρεση λύσεων στις συγκρούσεις μεταξύ των ανθρώπινων συμφερόντων και της παρουσίας μεγάλων σαρκοφάγων ειδών, μέσω της ανταλλαγής γνώσεων και της συνεργασίας με ανοικτό, εποικοδομητικό και αμοιβαία σεβαστό τρόπο.

Μάθετε περισσότερα για την Πλατφόρμα της Ε.Ε. για τη Συνύπαρξη μεταξύ των ανθρώπων και των μεγάλων σαρκοφάγων εδώ.

Η περιοχή Δειναρικών Άλπεων (Δειναρίων)-Οροσειράς Αίμου-Οροσειράς Πίνδου, μια από τις πιο ποικιλόμορφες βιολογικά περιοχές της Ευρώπης, φιλοξενεί τέσσερα είδη μεγάλων σαρκοφάγων: αρκούδας, λύκου, λύγκα (δύο υποειδών: βαλκανικού και ευρασιατικού) και τσακαλιού. Αυτοί οι πληθυσμοί μοιράζονται μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ και τρίτων χωρών.
Δεδομένων των εκτεταμένων περιοχών εξάπλωσης αυτών των ειδών, απαιτείται διεθνής συντονισμός για τη διαχείρισή τους, ώστε να καταστεί δυνατή η δημιουργία μιας μακροπρόθεσμης βάσης για τη διατήρησή τους. Ωστόσο, η συνεργασία στην περιοχή δεν είναι εύκολη και μέχρι πρόσφατα υπήρχαν μόνο λίγες διασυνοριακές πρωτοβουλίες για το θέμα του έργου μεταξύ των ενδιαφερόμενων κυβερνήσεων.

Για το λόγο αυτό, ένα πρόγραμμα συμβουλευτικής βοήθειας του Γερμανικού Οργανισμού Περιβάλλοντος, είχε ως στόχο να παράσχει χρηματοδότηση πιλοτικού έργου για τη δημιουργία μιας διακρατικής πλατφόρμας ανταλλαγών για τη διαχείριση των μεγάλων σαρκοφάγων με εκπροσώπους από οκτώ χώρες της Περιφέρειας των Δειναρικών Άλπεων (Δειναρίων). Το 2021, μια πρώτη έκθεση υποβάθρου για τα μεγάλα σαρκοφάγα στις Δειναρίδες: Διαχείριση, παρακολούθηση, απειλές και συγκρούσεις συντάχθηκε στο πλαίσιο αυτού του αρχικού έργου. Αυτή έδινε μια στιγμιαία εικόνα της κατάστασης εκείνη τη στιγμή με βάση τη συμβολή εμπειρογνωμόνων και διαχειριστών από την περιοχή.

Έκτοτε, η Πρωτοβουλία Δειναρίων-Αίμου-Πίνδου (DiBaPi) αναπτύχθηκε περαιτέρω, εμπλέκοντας νέες χώρες (Βουλγαρία και Ελλάδα) για την πλήρη κάλυψη των εν λόγω πληθυσμών ΜΣ (Μεγάλων Σαρκοφάγων) και τη δικτύωση περαιτέρω εταίρων στη συνεργασία. Κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων ολομέλειας της πλατφόρμας, των θεματικά εστιασμένων διμερών συναντήσεων και των εκδηλώσεων για την ανάπτυξη ικανοτήτων, οι εθνικές διοικήσεις συνεργάζονται με άλλους σχετικούς φορείς από τη γεωργία, την επιστήμη, το κυνήγι και τη διατήρηση της φύσης για πρακτικά μέτρα διαχείρισης και αναπτύσσουν από κοινού κατευθυντήριες αρχές για τη μελλοντική συνεργασία. Η γραμματεία της πλατφόρμας, η οποία υποστηρίζεται από ένα συμβουλευτικό συμβούλιο εμπειρογνωμόνων από κάθε χώρα, διασφαλίζει την αμερόληπτη και τεκμηριωμένη καθοδήγηση των δραστηριοτήτων της πλατφόρμας

Η Πρωτοβουλία για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα Δειναρίων-Αίμου-Πίνδου έχει ως στόχο να παρέχει μια μακροπρόθεσμη βάση για τη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών με τη δημιουργία μιας πλατφόρμας ανταλλαγών, μιας συμφωνίας συντονισμού, ενός μέσου για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με πρωτοβουλίες και έργα στην περιοχή, παραδειγμάτων καλής πρακτικής και την ανάπτυξη ικανοτήτων/τεχνογνωσίας για τη διαχείριση των μεγάλων σαρκοφάγων (ΜΣ).

Μάθετε περισσότερα για την Πρωτοβουλία για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα Δειναρίων-Αίμου-Πίνδου (DiBaPi) εδώ.

Η κατανόηση των κοινωνικών διαστάσεων της άγριας ζωής στις προστατευόμενες περιοχές είναι ζωτικής σημασίας για την εφαρμογή βιώσιμων και τοπικά εστιασμένων στρατηγικών διαχείρισης και διατήρησης της. Για τον λόγο αυτό Περιβαλλοντικές Οργανώσεις μέσα από την επιστημονική τους έρευνα και δράση επιχειρούν να αναδείξουν πτυχές της σχέσης των τοπικών κοινωνιών με την άγρια ζωή, στοχεύοντας τελικά στην ανάδειξη και ενίσχυση βιώσιμων και εναλλακτικών παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Βασικό εργαλείο επίτευξης του παραπάνω στόχου αποτελούν οι Πλατφόρμες Συνύπαρξης, οι οποίες αποτελούν σώματα διαβούλευσης που ενεργούν συμβουλευτικά στις τοπικές Μονάδες Διαχείρισης. Οι Πλατφόρμες εισηγούνται εναλλακτικές επιλογές και σχετική ανάληψη δράσης για την υιοθέτηση καλών πρακτικών στην προστασία και διαχείριση των μεγάλων σαρκοφάγων, ώστε να επιτευχθεί η ελαχιστοποίηση πιθανών συγκρούσεων. Στην Ελλάδα έχουν ιδρυθεί στο πλαίσιο υλοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων τοπικές Πλατφόρμες Συνύπαρξης σε Ροδόπη, Πρέσπες, Βόρεια Πίνδο και Πάρνηθα, σε συνεργασία και σε διάλογο με τους τοπικούς κοινωνικούς εταίρους.

Στόχος των Τοπικών Πλατφορμών είναι η δημιουργία κλίματος συνεργασίας και εμπιστοσύνης μεταξύ μιας πληθώρας κοινωνικών εταίρων στην κατεύθυνση της συνύπαρξης του ανθρώπου με τα μεγάλα σαρκοφάγα.

Οι Κοινότητες Έξυπνης Συνύπαρξης αποτελούν μια συμμετοχική και πρακτική προσέγγιση για τη διαχείριση της συνύπαρξης ανθρώπου και μεγάλων σαρκοφάγων σε αγροτικές, ορεινές και περιαστικές περιοχές. Βασίζονται στη συλλογική ευθύνη, στη γνώση από το πεδίο και στη συνεργασία μεταξύ τοπικών κοινωνιών, θεσμικών φορέων, επιστημόνων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Σε αντίθεση με τις Πλατφόρμες Συνύπαρξης, που έχουν κυρίως συμβουλευτικό ρόλο, οι Κοινότητες εστιάζουν στην καθημερινή εφαρμογή μέτρων πρόληψης και διαχείρισης. Στόχος τους είναι η έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων, η μείωση συγκρούσεων και η ενίσχυση της κοινωνικής αποδοχής της παρουσίας ειδών όπως ο λύκος και η καφέ αρκούδα, μέσα από την ενεργή συμμετοχή των κατοίκων.

Η προσέγγιση αντλεί έμπνευση από τα Bear Smart Communities του Καναδά (Get Bear Smart), και ιδιαίτερα από την εμπειρία της Βρετανικής Κολομβίας, όπου εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες τοπικά συστήματα πρόληψης συγκρούσεων ανθρώπου–αρκούδας με έμφαση στη διαχείριση ανθρωπογενών πηγών τροφής, την εκπαίδευση των πολιτών και τη σαφή κατανομή ρόλων μεταξύ δήμων, υπηρεσιών και κοινωνίας.

Στην Ελλάδα, οι Κοινότητες Έξυπνης Συνύπαρξης αναπτύσσονται μέσω διαλόγου και εκπαίδευσης, συνδυάζοντας επιστημονικά δεδομένα με την τοπική εμπειρία. Περιλαμβάνουν δράσεις ενημέρωσης, πιλοτική εφαρμογή μέτρων πρόληψης, εργαλεία έγκαιρης ειδοποίησης και μηχανισμούς συνεργασίας, λειτουργώντας ως μεταφερόμενο μοντέλο τοπικής διακυβέρνησης που συνδέει την προστασία της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής.

Κοινότητα Έξυπνης Συνύπαρξης Τρικάλων–Μετεώρων

Η Κοινότητα Έξυπνης Συνύπαρξης Τρικάλων–Μετεώρων αποτελεί την πρώτη πιλοτική εφαρμογή του μοντέλου στην Ελλάδα και αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου LIFE Bear-Smart Corridors, σε μια περιοχή με συχνή παρουσία καφέ αρκούδας και έντονες αλληλεπιδράσεις με ανθρώπινες δραστηριότητες. Συγκροτήθηκε μέσω συνεργασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης, της Δασικής Υπηρεσίας, συλλόγων, κοινωνικών φορέων και κατοίκων, με στόχο τη μετάβαση από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα συνεκτικό, τοπικά οργανωμένο σύστημα πρόληψης. Η πιλοτική εφαρμογή εστίασε στη διαχείριση ανθρωπογενών πηγών τροφής, την ενημέρωση κατοίκων και επισκεπτών, την εφαρμογή πρακτικών μέτρων πρόληψης και την έγκαιρη ανταπόκριση σε περιστατικά προσέγγισης άγριας ζωής, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την προσαρμογή και επέκταση του μοντέλου σε άλλες περιοχές της χώρας.