Σε ολόκληρη την Ευρώπη, τα καλοκαίρια γίνονται ολοένα και πιο ζεστά και ξηρά, ενώ οι δασικές πυρκαγιές εκδηλώνονται συχνότερα. Η βόσκηση συμβάλλει στη μείωση αυτού του κινδύνου. Όταν τα κοπάδια διατηρούν χαμηλή τη βλάστηση και περιορίζουν τους θάμνους, υπάρχει λιγότερη καύσιμη ύλη που μπορεί να τροφοδοτήσει την εξάπλωση μιας πυρκαγιάς. Όταν η βόσκηση μειώνεται, οι θάμνοι και τα ξερά χόρτα συσσωρεύονται και οι πυρκαγιές μπορούν να εξαπλωθούν ταχύτερα. Οι πυρκαγιές αποτελούν σήμερα μεγάλη πρόκληση, όμως δεν είναι ένα νέο φαινόμενο – η ποιμενική κτηνοτροφία διαμορφώνει εδώ και αιώνες το τοπίο με τρόπους που συμβάλλουν στην πρόληψη και τη διαχείριση των πυρκαγιών.

 

Περιορίζοντας την καύσιμη ύλη

 

Η τακτική βόσκηση διατηρεί χαμηλότερα τα χόρτα και τη χαμηλή βλάστηση, με αποτέλεσμα να υπάρχει λιγότερη εύφλεκτη ύλη στα τέλη του καλοκαιριού. Σε πλαγιές και κατά μήκος δρόμων και μονοπατιών, οι ζώνες που έχουν βοσκηθεί μπορούν να μειώσουν το ύψος της φλόγας και να διευκολύνουν την πρόσβαση των πυροσβεστών.

 

Μετά από μια πυρκαγιά, η επιστροφή των ζώων την κατάλληλη χρονική στιγμή συμβάλλει στον έλεγχο της έντονης αναγέννησης της βλάστησης, ώστε αυτή να μη μετατραπεί σε καύσιμη ύλη για την επόμενη χρονιά. Η διατήρηση της ποιμενικής κτηνοτροφίας ως βιώσιμης δραστηριότητας αποτελεί βασικό μέρος της πρόληψης των πυρκαγιών, παράλληλα με τον καθαρισμό της θαμνώδους βλάστησης και την επαγγελματική δασοπυρόσβεση.

 

Προσαρμογή στις νέες συνθήκες του καλοκαιριού

 

Τα θερμότερα και ξηρότερα καλοκαίρια αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η βόσκηση. Η ποιότητα των βοσκοτόπων υποβαθμίζεται και οι ασφαλέστερες ώρες εργασίας μετατοπίζονται προς την αυγή και το σούρουπο. Καθώς πλησιάζουν οι πυρκαγιές, γνώριμες διαδρομές μπορεί να κλείσουν, ενώ υποδομές όπως περιφράξεις, σκιεροί χώροι για τα ζώα και σημεία υδροληψίας μπορεί να πάψουν να είναι λειτουργικές ταυτόχρονα.

 

Η διατήρηση των κοπαδιών συγκεντρωμένων γίνεται δυσκολότερη, αλλά και ακόμη πιο κρίσιμη, ιδιαίτερα για τα νεαρά ζώα. Μετά από μια πυρκαγιά, η ανάκαμψη είναι άνιση: οι πρώτοι πράσινοι βλαστοί είναι ελκυστικοί, αλλά ευάλωτοι, ενώ η στάχτη και το γυμνό έδαφος αυξάνουν τον κίνδυνο διάβρωσης και οι πηγές νερού παραμένουν αναξιόπιστες.

 

Μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο τοπίο, οι κτηνοτρόφοι αναδιοργανώνουν τις μετακινήσεις τους, επαναπροσδιορίζουν τον χρόνο πρόσβασης στις περιοχές που ανακάμπτουν και συντονίζονται σε τοπικό επίπεδο, ώστε να εξασφαλίζουν τη συντήρηση των ζώων τους όσο η βλάστηση αποκαθίσταται.

 

Ανταλλαγή λύσεων μεταξύ διαφορετικών περιοχών

 

Οι πυρκαγιές αποτελούν πλέον ζήτημα που απασχολεί περιοχές από τον ευρωπαϊκό Νότο έως τα μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη και τις ορεινές ζώνες. Διαφορετικές περιοχές ανταλλάσσουν τόσο πρακτικές για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ποιμενικής κτηνοτροφίας όσο και εμπειρίες στη διαχείριση των πυρκαγιών – από τη χαρτογράφηση ασφαλών χώρων καταφυγής για τα κοπάδια και τον σχεδιασμό της βόσκησης μετά από πυρκαγιές, έως τη συνεργατική βόσκηση για τη δημιουργία ζωνών με μειωμένη καύσιμη ύλη, τις συμφωνίες εποχικής πρόσβασης και την οργάνωση της παροχής νερού για τις δυνάμεις επέμβασης.

 

Οι εμπειρίες από τη μετακινούμενη κτηνοτροφία της Μεσογείου, τους θερινούς βοσκότοπους των Άλπεων και τις βοσκήσιμες εκτάσεις των περιοχών του Ατλαντικού μεταφέρονται πλέον προς όλες τις κατευθύνσεις, καθώς οι συνθήκες στις διαφορετικές περιοχές γίνονται ολοένα και πιο παρόμοιες. Με αυτόν τον τρόπο, οι τοπικές κοινότητες μπορούν να ενισχύσουν την ικανότητά τους να προλαμβάνουν και να αντιμετωπίζουν τις πυρκαγιές, αλλά και να ανακάμπτουν μετά από αυτές.

 

Στήριξη που κάνει τη διαφορά

 

Οι κτηνοτρόφοι συμβάλλουν καθημερινά στη διαχείριση της καύσιμης ύλης μέσω της βόσκησης, όμως η υποστήριξη που λαμβάνουν καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πόσο αποτελεσματικός μπορεί να είναι αυτός ο ρόλος.

 

Η πρακτική υποστήριξη περιλαμβάνει τη διασφάλιση της πρόσβασης σε διαδρόμους βόσκησης και ασφαλείς χώρους καταφυγής για τα κοπάδια, την έγκαιρη αποκατάσταση περιφράξεων και σημείων υδροληψίας μετά από πυρκαγιές, καθώς και άδειες βόσκησης που επιτρέπουν εποχικές μετακινήσεις όταν οι συνθήκες αλλάζουν.

 

Ο συντονισμός με τις αρμόδιες δυνάμεις επέμβασης – για τη βόσκηση σε ζώνες μείωσης της καύσιμης ύλης, τις συμφωνίες εποχικής πρόσβασης και την οργάνωση της παροχής νερού – ενισχύει τόσο την πρόληψη όσο και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών.

 

Εξίσου σημαντική είναι και η αναγνώριση του ρόλου των κτηνοτρόφων. Με το Διεθνές Έτος Λιβαδιών και Κτηνοτρόφων να αναδεικνύει τις ευρύτερες οικοσυστημικές υπηρεσίες που προσφέρουν, οι πολιτικές μπορούν να αποτυπώσουν καλύτερα τη συμβολή της βόσκησης στη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και στην ενίσχυση των αγροτικών οικονομιών.

 

Οι πυρκαγιές και η ξηρασία αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου συνόλου πιέσεων – από την αστάθεια των αγορών έως τον κίνδυνο θήρευσης – που απειλούν τη βιωσιμότητα της ποιμενικής κτηνοτροφίας. Απαιτείται διαρκής και ευέλικτη υποστήριξη, ώστε τα ποιμενικά συστήματα να παραμείνουν ανθεκτικά, συνεχίζοντας παράλληλα να προσφέρουν τα δημόσια οφέλη με τα οποία συνδέονται.

 

Το έργο CoCo (Cocreating Coexistence) δραστηριοποιείται σε ποιμενικά τοπία σε ολόκληρη την Ευρώπη, συνδημιουργώντας πρακτικά εργαλεία και κατευθυντήριες οδηγίες που βοηθούν τα ποιμενικά συστήματα να παραμένουν βιώσιμα μέσα σε μεταβαλλόμενες συνθήκες – από τη ζέστη και την ξηρασία έως τις προκλήσεις που συνεπάγεται η συνύπαρξη με την άγρια ζωή.

 

Μείνετε ενημερωμένοι για τα νέα και το διαθέσιμο υλικό του έργου στο cocoproject.eu.

 

Σχετικά με το έργο CoCo

 

Το CoCo είναι ένα ερευνητικό έργο που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe και εργάζεται για την ανάπτυξη βιώσιμων λύσεων για τη συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας ζωής στα ποιμενικά τοπία της Ευρώπης.

 

Το έργο φέρνει κοντά διαφορετικούς εμπλεκόμενους φορείς και κοινωνικές ομάδες, με στόχο τη συνδημιουργία γνώσης και εργαλείων που υποστηρίζουν τόσο τις βιώσιμες και ακμάζουσες ποιμενικές κοινότητες όσο και τους υγιείς πληθυσμούς μεγάλων σαρκοφάγων.