Μια σημαντική συλλογή διεπιστημονικής έρευνας, αποτέλεσμα πολυετούς εργασίας, δημοσιεύθηκε με τον τίτλο «Μοιράζοντας τα τοπία με την άγρια ζωή: σύγκρουση και συνύπαρξη μεταξύ ποιμενικών συστημάτων Υψηλής Φυσικής Αξίας και Μεγάλων Σαρκοφάγων». Συγκεντρώνοντας 15 επιστημονικές συνεισφορές που καλύπτουν ποιμενικά και λιβαδικά συστήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη, την Αμερική, καθώς και την Κεντρική και Ανατολική Ασία, το Ειδικό Αφιέρωμα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό People and Nature, αποτελεί μέχρι σήμερα την πιο ολοκληρωμένη και διεπιστημονική επισκόπηση της συνύπαρξης σαρκοφάγων και κτηνοτρόφων.

 

Μια κρίσιμη στιγμή για την ευρωπαϊκή πολιτική

 

Η δημοσίευση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία. Ο αμφιλεγόμενος Κανονισμός της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης τέθηκε σε ισχύ το 2024 και ήδη εφαρμόζεται από τα κράτη-μέλη, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε έκτοτε μια επίσης αμφιλεγόμενη πρόταση για τη μείωση του καθεστώτος προστασίας των λύκων στο πλαίσιο της Οδηγίας για τους Οικοτόπους, προκαλώντας έντονες αντιπαραθέσεις σε ολόκληρη την ήπειρο.

 

Παράλληλα, το Παγκόσμιο Πλαίσιο για τη Βιοποικιλότητα, αναγνωρίζοντας ότι η σύγκρουση αλλά και η συνύπαρξη ανθρώπων και άγριας ζωής έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, προβλέπει πλέον ρητά την ανάληψη δράσεων για την ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων και τη διασφάλιση ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινοτήτων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Ειδικό Αφιέρωμα φιλοδοξεί να προσφέρει το είδος μιας ολοκληρωμένης, τεκμηριωμένης γνώσης που συχνά απουσιάζει από τον δημόσιο διάλογο.

 

Πέρα από τις επιθέσεις στα κοπάδια: Μια συστημική προσέγγιση

 

Τα ποιμενικά συστήματα Υψηλής Φυσικής Αξίας (High Nature Value – HNV) αναγνωρίζονται ως θεμελιώδεις πυλώνες της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της παροχής οικοσυστημικών υπηρεσιών. Σε αντίθεση με τα πιο εντατικά και συμβατικά γεωργικά συστήματα, στα συστήματα HNV είναι οι ίδιες οι γεωργικές και κτηνοτροφικές πρακτικές που επιτρέπουν τη διατήρηση σημαντικών ειδών και οικοτόπων σε συγκεκριμένες περιοχές.

 

Ωστόσο, τα συστήματα αυτά, που διατηρούνται μέσω της βόσκησης με ποιμένες, της μετακινούμενης κτηνοτροφίας και της εκτατικής βόσκησης, δέχονται έντονες πιέσεις από οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η επιστροφή των μεγάλων σαρκοφάγων προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας.

 

Ένα βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τις επιμέρους μελέτες είναι ότι οι επιπτώσεις των σαρκοφάγων, συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων σε κτηνοτροφικά ζώα, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν απομονωμένα. Το εισαγωγικό άρθρο εντοπίζει τρεις συστημικούς παράγοντες που υπονομεύουν την ανθεκτικότητα των ποιμενικών συστημάτων και, κατ’ επέκταση, τη δυνατότητα συνύπαρξης:

 

1. Απώλεια κινητικότητας και κοινόχρηστων πόρων: Η σταδιακή εξαφάνιση των παραδοσιακών διαδρομών βόσκησης, των εποχικών μετακινήσεων και της κοινής πρόσβασης στη γη.

 

2. Δυσμενές οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον: Οικονομικές πιέσεις και κίνητρα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) που ωθούν τις ποιμενικές κοινότητες προς την εντατικοποίηση ή την εγκατάλειψη της δραστηριότητας.

 

3. Μεταβαλλόμενα κοινωνικά και θεσμικά πλαίσια: Δημογραφικές αλλαγές, ελλείψεις εργατικού δυναμικού και αποδυνάμωση των τοπικών θεσμών.

 

Οι σημερινές πολιτικές αντιμετώπισης –που συνήθως επικεντρώνονται σε οικονομικές αποζημιώσεις για απώλειες ζωικού κεφαλαίου, μέτρα προστασίας και άδειες θανάτωσης ζώων– κρίνονται ανεπαρκείς, καθώς δεν αντιμετωπίζουν αυτές τις βαθύτερες δομικές αδυναμίες.

 

Τι σημαίνει συνύπαρξη;

 

Το αφιέρωμα δεν περιορίζεται μόνο στη διάγνωση του προβλήματος. Οι συνεισφορές από διαφορετικά συστήματα –από την εκτροφή ταράνδων στη βόρεια Σουηδία και την κτηνοτροφία στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Ρουμανία, την Αυστρία και την Ισπανία, έως τις λιβαδικές εκτάσεις του Θιβέτ και του Καζακστάν και τα ιδιωτικά ράντσα της Παταγονίας στη Χιλή– αναδεικνύουν επίσης τις προϋποθέσεις που ευνοούν μια βιώσιμη συνύπαρξη.

 

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

 

• Προσεγγίσεις προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε τόπου και βασισμένες στη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών, οι οποίες αναγνωρίζουν τους κτηνοτρόφους ως φορείς γνώσης,
• Η συν-παραγωγή γνώσης που συνδυάζει την παραδοσιακή εμπειρία με την επιστημονική τεχνογνωσία,
• Και συστήματα διακυβέρνησης ευέλικτα, που βασίζονται σε σχέσεις εμπιστοσύνης με τις τοπικές κοινότητες.

 

«Θερμές ευχαριστίες στην εξαιρετική συντακτική ομάδα που έφερε κοντά ειδικούς στα μεγάλα σαρκοφάγα και στα ποιμενικά συστήματα Υψηλής Φυσικής Αξίας, καθώς και στους συγγραφείς για τις σημαντικές συνεισφορές τους. Η συλλογή των εργασιών αυτού του Ειδικού Αφιερώματος προσφέρει την πιο ολοκληρωμένη και διεπιστημονική επισκόπηση της συνύπαρξης σε ποιμενικά τοπία Υψηλής Φυσικής Αξίας στην Ευρώπη που έχει δημοσιευθεί μέχρι σήμερα», δηλώνει η Katrina Marsden, επιμελήτρια της έκδοσης, συγγραφέας και Διευθύντρια του οργανισμού adelphi Research, εταίρου του έργου CoCo.

 

Το αφιέρωμα καταλήγει σε εκκλήσεις για καλύτερο συντονισμό μεταξύ αγροτικής και περιβαλλοντικής πολιτικής, καθώς και για την αντιμετώπιση της συνύπαρξης όχι ως ενός σταθερού στόχου που απλώς πρέπει να επιτευχθεί, αλλά ως μιας συνεχούς, εξελισσόμενης διαδικασίας προσαρμογής που απαιτεί μακροπρόθεσμη θεσμική δέσμευση.

 

Το έργο CoCo στοχεύει να συνεχίσει να εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, αναπτύσσοντας έναν «Οδικό Χάρτη για τη Συνύπαρξη».

 

Παρακολουθήστε την πρόοδο του έργου και ενημερωθείτε για τα νέα ευρήματα στη διεύθυνση: https://cocoproject.eu/