Την ανάγκη λήψης μέτρων για τη διατήρηση των λειτουργικών διαδρόμων μετακίνησης των αρκούδων σε τοπία με υψηλό ανθρώπινο αποτύπωμα επισημαίνει επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Global Change Biology. Στη συγγραφή του επιστημονικού άρθρου συμμετείχαν από την Περιβαλλοντική Οργάνωση “Καλλιστώ” η Δρ. Βιολογίας, Μαρία Ψαραλέξη, και ο Δρ. Βιολογίας, Γιώργος Μερτζάνης.
Όπως σημειώνει η περίληψη του επιστημονικού άρθρου, “τα τρία τέταρτα της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη έχουν τροποποιηθεί από τον άνθρωπο, με αρνητικές συνέπειες στην οικολογία ειδών της άγριας πανίδας, στις μετακινήσεις τους και στην συναφή λειτουργία των οικοσυστημάτων. Πολλά είδη καταλαμβάνουν εκτεταμένες γεωγραφικές περιοχές με έντονα διαφοροποιημένα επίπεδα ανθρώπινης όχλησης και περιβαλλοντικών συνθηκών· ωστόσο, η περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένων σε όλο το εύρος κατανομής των ειδών έχει περιορίσει την κατανόησή μας σχετικά με το πώς η ανθρώπινη πίεση και η διαθεσιμότητα πόρων διαμορφώνουν από κοινού την ενδοειδική διαφοροποίηση στη χρήση του χώρου.
Αξιοποιώντας ένα μοναδικό σύνολο δεδομένων που περιλαμβάνει 758 ετήσιες διαδρομές μετακινήσεων που καταγράφηκαν με την μέθοδο της τηλεμετρίας GPS/GSM από 375 άτομα καφέ αρκούδας (Ursus arctos) σε όλο το εύρος κατανομής του είδους στην Ευρώπη, διερευνήσαμε τις επιδράσεις της ανθρωπογενούς πίεσης (δηλαδή του δείκτη ανθρώπινου αποτυπώματος), της διαθεσιμότητας και προβλεψιμότητας των φυσικών πόρων, της δασικής κάλυψης και των διατάραξης των δασικών οικοσυστημάτων, καθώς και των χωρικών μέτρων διατήρησης, στη χρήση του χώρου από την καφέ αρκούδα.
Ποσοτικοποιήσαμε τη χρήση του χώρου σε διαφορετικές χωρικές και χρονικές κλίμακες κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου (Μάιος–Σεπτέμβριος): το μέγεθος της περιοχής δράσης (home range), που αντιπροσωπεύει τις γενικές χωρικές απαιτήσεις του είδους· τις μετακινήσεις μεγάλης κλίμακας διάρκειας 10 ημερών· και τις συνήθεις ημερήσιες μετακινήσεις διάρκειας μιας ημέρας.
Διαπιστώσαμε μεγάλη ενδοειδική μεταβλητότητα στη χρήση του χώρου της καφέ αρκούδας σε όλες τις κλίμακες, η οποία επηρεαζόταν έντονα από τον δείκτη ανθρώπινου αποτυπώματος, την παραγωγικότητα της δασικής βλάστησης και τις πρόσφατες διαταράξεις των δασικών οισυστημάτων που δημιουργούν ευκαιρίες για παροδικές αιχμές διαθεσιμότητας πόρων. Διαπιστώσαμε ότι οι αρκούδες χρησιμοποιούσαν μικρότερης έκτασης χωροκράτειες εμφανίζοντας μικρότερη κινητικότητα σε πιο ανθρωπογενή τοπία και σε περιοχές με υψηλότερη διαθεσιμότητα και προβλεψιμότητα πόρων.
Οι διαταράξεις των δασικών οικοσυστημάτων μείωναν τη χρήση του χώρου/ενδιατήματος απο τις αρκουδες, ενώ η συνεχής (συμπαγής) δασικοκάλυψη ευνοούσε μεγαλύτερες ημερήσιες μετακινήσεις. Η έκταση των αυστηρά προστατευόμενων και χωρίς οδικό δίκτυο περιοχών (ΠΑΔ= Περιοχές Ανευ Δρόμων ή Roadless Areas RAs) εντός των περιοχών δραστηριότητας των αρκούδων ήταν πολύ μικρή ώστε να επηρεάζει πιο ευνοϊκά τη χρήση του χώρου/ενδιαιτήματος από τις αρκουδες.
Τα ανθρωπογενή τοπία ενδέχεται να παρεμποδίζουν την επέκταση μικρών και απομονωμένων πληθυσμών αρκούδας, όπως των Απεννίνων και των Πυρηναίων, καθώς και να δυσχεραίνουν τη συνδεσιμότητα μεταξύ πληθυσμών, για παράδειγμα μεταξύ του πληθυσμού Δειναρικών Άλπεων–Πίνδου και των πληθυσμών των Άλπεων ή των Καρπαθίων. Τα ευρήματά μας υπογραμμίζουν την ανάγκη λήψης μέτρων για τη διατήρηση των φυσικών διαδρόμων μετακίνησης των αρκούδων σε τοπία με υψηλό ανθρώπινο αποτύπωμα, όπως και η διατήρηση της ακεραιότητας των δασών, προκειμένου να υποστηριχθούν βιώσιμοι πληθυσμοί καφέ αρκούδας και οι οικοσυστημικές λειτουργίες που επιτελούν”.
Διαβάστε την επιστημονική δημοσίευση στο περιοδικό Global Change Biology εδώ.